Milena CORRADINI

European Training Foundation, Torino, İtalya

 

Sunumun amacı Türkiye’deki Mesleki Eğitim ve Öğretime genel bir bakış sağlamak ve AB Üye Ülkeleri ile kıyaslayarak bulguları ele almaktır.

 

İstatistikler 1997/1998’den bu yana Türkiye’de Mesleki Eğitim ve Öğretime yapılan kayıtların, ortaöğretim ikinci devre ile kıyaslandığında devamlı olarak düştüğünü ve bunun yüksek öğretime giriş sınavının düzenlenme şekli gibi farklı sebeplerden kaynaklandığını göstermiştir. Ulusal sonuçlar, Sekizinci Beş Yıllık Ulusal Kalkınma Planında belirlenen yüksek öğretime kayıt hedefinin büyük oranda aşıldığını ancak bu hususun Mesleki Eğitim ve Öğretim için geçerli olmadığını göstermektedir.

                                                                                                       

İstatistikler yüksek öğretime yapılan yerleştirmelerin genel orta öğretim ikinci devre okulları ve özellikle de en seçici okullardan, yani Fen Liseleri ve Anadolu Liselerinden gelen öğrenciler için çok daha yüksek olduğunu göstermektedir. Mesleki Eğitim ve Öğretim sisteminden gelen öğrencilerin büyük bölümü 2 yıllık ortaöğretim sonrası eğitime devam etmektedir. Özel ders, Türkiye’de oldukça pahalı bir uygulamadır. AB Üye Ülkelerinin çoğunda, Mesleki Eğitim ve Öğretime kayıtlar, genel ortaöğretim ikinci devreye alınan kayıtlardan yüksektir. AB Üye Ülkelerinin bir çoğunda, devlet mesleki eğitim ve öğretimi, yüksek öğrenime erişim sağlamaktadır. AB Üye Ülkelerinden bazı örnekler şu şekildedir:

 

Fransa

Zorunlu eğitim 6 yaşında başlar ve 16 yaşında sona erer. Temel eğitim, 5 yıl sürer. Ortaöğretim birinci devre 4 yıl sürer ve genel/teknik ve mesleki ortaöğretim ikinci devreye erişim sağlar. Genel/teknik ortaöğretim ikinci devrenin ilk yılının sonunda, öğrenciler genel ya da teknik arasında bir seçim yapabilir ve bunun sonucunda da ISCED 3a eğitim düzeyinin tamamlanması sağlanır. Meslek okulunda 2 yılın sonunda, öğrenciler ISCED 3b düzeyine ulaşır (orta düzey yeterlilik). 2 yıl daha öğrenim gördükten sonra, meslek okullarındaki öğrenciler genel/teknik okullarda ulaşılan düzeye eşit olan ISCED düzeyi 3a’ya ulaşır. Ortaöğretim ikinci devrenin sonunda, tüm öğrenciler ulusal bir sınava girer ve Yüksek Öğrenime ilerlemelerine olanak sağlayan bir baccalauréat diploması (genel, teknik ve mesleki) almaya hak kazanır (giriş sınavı yoktur ancak bazı üniversitelerde not ortalaması dikkate alınır). Bununla birlikte, mesleki baccalauréat’a sahip öğrencilerin çoğu iş piyasasına girme eğilimi gösterir.

 

İspanya

Zorunlu eğitim öğrencilere 6 – 16 yaşları arasında sağlanmaktadır. Temel eğitim 6 yıl sürmektedir ve her biri 2 yıl olan 3 dönem halinde düzenlenmiştir. Zorunlu ortaöğretim 4 yıl, yani 16 yaşına kadar sürer. 3 ana alan içerir: bilimsel, klasik ve teknik alanlar. Zorunlu ortaöğretimi tamamlayan öğrenciler bir diploma alır ve aynı alanda 2 yıl daha devam edebilir ya da ya da mesleki eğitime geçebilirler.

2 yılın sonunda, öğrenciler bir “bachillerato” sınavına girebilir ya da mesleki eğitime geçenler, orta düzey teknisyen diploması alabilir. Bir bachillerato diploması ile, genel ortaöğretimden mezun olan öğrenciler bir giriş sınavına girmek suretiyle yüksek öğretime geçebilirler. Mesleki eğitim ve öğretim alanından olan öğrenciler sınava girmeksizin yüksek öğretime geçebilirler ancak bunun için seçilen fakültenin kendi uzmanlık alanları ile ilgili olması gerekmektedir. Mesleki eğitim ve öğretim alanında iki yıl daha eğitim gördükten sonra, öğrenciler yüksek düzey teknisyen diploması alırlar. 

 

Finlandiya

Temel eğitim her yaş grubuna kendi bütünlüğü içinde sağlanan genel eğitim anlamına gelir. 7 – 16 yaş aralığındaki çocuklar hedeflenmektedir ve toplu okulda tamamlanması dokuz yıl sürer. Toplu okulun tamamlanmasının ardından, öğrenciler zorunlu eğitimlerini de tamamlamış kabul edilirler. Ortaöğretim ikinci devre 16 – 19 yaş aralığındaki öğrencilere genel eğitim verir. Toplu okulun eğitimsel görevini sürdürür ve öğrencilere yüksek düzeydeki tüm öğrenim alanları için uygunluk kazandırır. Ortaöğretim ikinci devre, olgunluk sınavı ile sona erer. Başlangıç mesleki eğitimi, meslek kurumlarında ve hemen hemen tüm alanlarda çıraklık eğitimi şeklinde sağlanır. Bir başlangıç mesleki yeterliliğinin tamamlanması 2 – 3 yıl sürer ve öğretim çok-alanlı ya da uzmanlaşmış meslek kuruluşlarında verilir. Üç yıllık mesleki yeterlilik yüksek öğretimin her türü için uygunluk kazanılmasını sağlar.

Finlandiya Yüksek Öğretim Sistemi, iki paralel sektörü içermektedir: üniversiteler ve politeknikler. Üniversiteler bilimsel araştırma ve bilimsel araştırmaya dayanan en yüksek eğitim ile karakterize edilir. Politeknikler çalışma hayatına yöneliktir ve işlemlerini, kendi belirlediği yüksek mesleki beceri gerekliliklerine dayandırır.

Finlandiya ulusal stratejisinin köşe taşlarından biri yüksek eğitim düzeyidir. Her bir yaş grubunun üçte ikisine bir öğrenci yeri önerilebildiğinde, yüksek öğretim kapasitesi belirlenen amaca ulaşmış olacaktır. Yüksek öğretim popülerdir ve başvuranların sayısı her zaman yıllık giriş kapasitesinin kat kat üzerindedir. Öğrenci kontenjanları için rekabet büyük oranda, geleneksel olarak yüksek düzeydeki öğrenimler için hazırlayan genel ortaöğretim ikinci devrenin genişletilmesine ve başlangıç mesleki yeterliliğine sahip olanlar için yüksek öğretim için uygunluğun daha kapsamlı hale getirilmesine atfedilebilir. Başvuranların sayısı her alanda azaltılmalıdır. Öğrenci kontenjanlarının kullanımını yoğunlaştırmak amacıyla, her öğrenci başına bir yer ilkesi uygulamaya konulmuştur ve 1999-2000 akademik yılındaki öğrenci seçme işleminden bu yana da kullanılmaktadır. Bu ilkeye göre, bir öğrenci bir akademik yılda, ya bir politeknikte ya da bir üniversitede sadece bir öğrenci kontenjanını kabul edebilecektir.

Yüksek Öğretimdeki öğrenci kontenjanları için rekabet şiddetlidir ve not ortalaması dikkate alınır. Örneğin; yıllık giriş kotası, üniversitelerdeki tüm öğrenim alanları için geçerlidir.

Politeknik (AMK kurumları, ammattikorkeakoulut) çoğunlukla ya olgunluk sınavını, ya da bir ortaöğretim ikinci devre yeterliliğini tamamlayanlar için çok-alanlı bir ortamda mesleki yüksek eğitim sağlamaktadır. Bir öğrenci iki yıllık mesleki programı tamamlamışsa, sadece aynı meslek alanında öğrenim görmesine müsaade edilir. Bir politeknik derecenin tamamlanması 3.5 – 4,5 yıl sürer.

 

Türkiye’de Mesleki Eğitim ve Öğretim ile ilgili bulgular

 

1. Kayıtlar, genel ortaöğretim ikinci devreden daha düşüktür ve düşüş eğilimindedir;
2. Yüksek Öğretime giriş sınavının düzenleniş şeklinden dolayı cazip değildir;
3. Ortaöğretim ikinci devre istihdam perspektifinden dikkate alınmamakta, daha çok yüksek öğretime bir erişim yolu olarak görülmektedir; 
4. Ne zorunlu eğitimin, ne de ortaöğretim ikinci devrenin sonunda hiçbir ulusal standart sınav ve belgelendirme sistemi yoktur,
5. Öğrencilerin çoğu iş piyasasına hiçbir beceriye sahip olmaksızın girmektedir; 
6. Ortaöğretim okul sistemi sonrası için açık bir strateji bulunmamaktadır; 
7. İşverenler Mesleki Eğitim ve Öğretimi iş piyasası ihtiyaçlarına uygun görmemektedir;

-     vb…