LİZBON HEDEFLERİ VE KOPENHAG SÜRECİ – MAASTRİCHT BİLDİRGESİ

 

Sören NIELSEN

Avrupa Eğitim Vakfı (AEV/ETF)

 

 

 

Kopenhag Süreci – Avrupa Eğitim ve Öğretim Politikası neyle ilgilidir? Birtakım temel ve anahtar sorular sorarak konunun kapsamını ve içeriğini sunacak ve ardından bu soruların yanıtlarını vereceğim.

 

 

1. Kopenhag süreci nedir ve bu sürece kimler katılmaktadır?

 

Kopenhag Süreci, Kasım 2002’de Avrupa’da eğitim ve öğretimde gelişmiş işbirliği hakkında bir Deklarasyon kararlaştırmak üzere Danimarka’nın başkentinde başlatılmıştır. Bu deklarasyon, Mart 2002 tarihli Barselona Avrupa Konseyi’nin mesleki eğitim ve öğretim alanında eyleme geçilmesi yönündeki talebine yanıt vermiştir. Bu, yüksek öğretimle ilgili Bologna deklarasyonuna benzerdir. Bu deklarasyonu, ona yasal temelini sağlayan aynı konuyla ilgili Eğitim Konseyi önergesi (Kasım 2002) takip etmiştir. Deklarasyonun amacı, Birliğe üye olmayan Avrupa Ekonomik Alanı ülkeleri, Birliğe katılacak olan ülkeler, aday ülkeler ve Avrupa Sosyal Ortaklarının yanı sıra AB’ye Üye Ülkeleri (toplam 31 ülke) ve Avrupa Komisyonunu bu önergenin öncelikleri ve takibi konusunda bağlamaktır.

 

 

2. Kopenhag sürecinin amacı nedir?

 

Kopenhag süreci, yaşam boyu öğrenme stratejilerini ilerletmek ve Avrupa’yı en rekabetçi ve dinamik bilgi tabanlı ekonomilerden ve toplumlardan biri haline getirmek için gerekli yüksek vasıflı işgücünü sağlamak üzere mesleki eğitim ve öğretimin aktif ve anahtar bir rol oynayabilmesi için geliştirilmesini gerektiren Lizbon stratejisinin ayrılmaz bir parçasıdır. Gerçek bir Avrupa piyasasının geliştirilebilmesi (mallar ve hizmetler, ortak para birimi için ortak bir pazarın tamamlayıcısı olarak), büyük ölçüde yeterliliklerini ve yeterliklerini Avrupa’da bir çeşit ‘ortak para birimi’ gibi kullanabilen vasıflı, yeni koşullara adapte olabilen ve hareketli işgücüne sahip olmaya bağlıdır. Bu açıdan, Kopenhag sürecinin temel amaçları yaşam boyu öğrenmenin geliştirilmesi ve anahtar oyuncular arasında karşılıklı güvenin teşvik edilmesidir.

 

Kopenhag süreci, diğer eğitim alanlarının gerisinde kalmış olan mesleki eğitim ve öğretimin kalitesini ve çekiciliğini geliştirmek ve bunların itibarları arasındaki eşitliği sağlamak için alınan hızlandırılmış bir tedbirdir.

 

 

3. Hedefleri nelerdir?

 

Kopenhag deklarasyonuyla belirlenen ana hedefler şunlardır:

 

Ø      Yeterliliklerin ve yeterliklerin şeffaflığı için tek bir çerçeve;

Ø      Mesleki eğitim ve öğretimde kalite güvencesi konusunda işbirliği;

Ø      Mesleki eğitim ve öğretimde kredi aktarım sistemi (bireylerin hem örgün hem de yaygın ortamlarda mesleki öğrenme rotaları boyunca kazandıkları yeterliklere dayanarak kademeli şekilde kredi elde etmelerini sağlayan bir sistemdir). Örgün ve yaygın öğrenmenin geçerliliğini kontrol etmek için ortak ilkeler;

Ø      Yaşam boyu rehberlik için politikaların, sistemlerin ve uygulamaların güçlendirilmesi;

Ø      Sektörel düzeyde yeterliliklerin ve yeterliklerin gelişiminin desteklenmesi;

Ø      Öğretmenlerin ve eğitimcilerin öğrenme ihtiyaçlarına dikkat edilmesi.

 

 

4. Bu hedeflere nasıl ulaşılabilir?

 

Avrupa Komisyonu tarafından ortak Üye Ülkelerin kalite, şeffaflık ve tanıma alanlarındaki politikalarını desteklemeyi amaçlayan Avrupa referansları ve ilkeleri geliştirmek üzere teknik çalışma grupları ve uzman grupları kurulmuştur.

 

 

5. 2002 yılından bu yana doğrudan vatandaşlar ve işletmelerle ilgili hangi sonuçlara ulaşılmıştır?

 

·          31 Ocak – 1 Şubat 2005’te Lüksembourg Başkanlığı kapsamında özel bir konferansla başlatılan Europass (yeterliliklerin ve yeterliklerin şeffaflığı için ortak bir çerçeve).

·          Topluluk düzeyinde ve ulusal düzeyde eğitim ve öğretim sektörleri çevresinde bu konuya tutarlı bir yaklaşım sağlayan yaşam boyu rehberlik alanında politikaların, sistemlerin ve uygulamaların güçlendirilmesi hakkında Konsey Önergesi.

·          Hızla gelişmekte olan bu sektörde güven ve sorumluluk duygusu geliştirmeye yardımcı olmak üzere birtakım Avrupa ilkelerini onaylayan “örgün ve yaygın öğrenmenin tanımlanması ve onaylanması” hakkında Konsey Kararları.

·          Mesleki eğitim ve öğretim sağlayıcıları ve sistemleri için bir Ortak Kalite Güvence Çerçevesi onaylayan Mesleki Eğitim ve Öğretimde Kalite Güvencesi konulu Konsey Kararları.

·          14 Aralık 2004 tarihinde Maastricht’te bakanlık toplantısına sunulan Mesleki eğitim ve öğretim için Avrupa kredi aktarım sisteminin uygulanmasıyla ilgili temel tasarım ve gelişmiş yollar.

 

 

6. Süreç, Üye Ülkelerin sorumluluğunda olan ulusal mesleki eğitim ve öğretim politikaları ve sistemleri üzerinde ne gibi bir etkiye sahiptir?

 

Bu tür ortak referanslar ve ilkeler Üye Ülkeler için yükümlülükler getirmese de, anahtar oyuncular arasında karşılıklı güvenin geliştirilmesine ve reformun teşvik edilmesine katkıda bulunur. Avrupa’daki mesleki eğitim ve öğretim sistemlerinin çeşitliliğini ve özelliklerini dikkate alır.

 

Tablo 5: Mesleki eğitim ve öğretimle ilgili ulusal politikalar ve

AB politikaları arasındaki ilişki

 

Kaynak: Maastricht çalışması, 2004 (DGVT araştırması).	Mesleki eğitim ve öğretimle ilgili AB politikaları ve ulusal politikalar arasında tutarlılık vardır	Kopenhag veya Lizbon süreçleri ulusal politikaları doğrudan etkilemez, ancak yine de bunlar büyük ölçüde uyumludur
EU15	Belçika-WA; Danimarka; Finlandiya; Fransa; Almanya; İrlanda; İtalya; Lüksembourg; Hollanda; Portekiz; İspanya; İsveç; Birleşik Krallık	Avusturya; Belçika-Fl; Yunanistan
EU10	Çek Cumhuriyeti; Estonya; Macaristan; Letonya; Litvanya; Slovenya	Kıbrıs; Malta; Polonya; Slovakya
Aday ülkeler	Bulgaristan; Romanya	Türkiye
Avrupa Ekonomik Alanı	İzlanda; Norveç; Lihtenştayn

 

Lizbon ve Kopenhag’da tanımlanan yaşam boyu öğrenmeyle ilgili kapsamlı yaklaşımlar ve araçlar, ulusal gündemlere alınmaktadır; Avrupa ülkeleri arasında mesleki eğitim ve öğretimle ilgili işbirliği artmıştır.  Ulusal öncelikler ve Avrupa öncelikleri arasında tutarlılık ve uyumluluğun arttığı gözlemlenmektedir. Bununla birlikte, Kopenhag tavsiyelerine yönelik ilerleme farklı öncelik gruplarına göre kaydedilecektir. Avrupa ülkeleri, kendilerine ait farklı geleneklere, güçlüklere ve amaçlara en uygun reformları geliştirmeyi sürdüreceklerdir.

 

 

7. AB mesleki eğitim ve öğretim politikaları açısından üçüncü ülkelerle karşılaştırıldığında ne durumdadır?

 

Avrupa’da, pek çok ülkede ortaöğretim ikinci devre meslek akımları ve küçük yaşta okulu bırakma oranları arasında yakın bir ilişki vardır. Dünya çapında birbirleriyle rekabet halindeki ana ülkelerde katılım oranı daha yüksektir ve bu 2010 yılı itibariyle 18-22 yaş grubunun ortaöğretim ikinci devre eğitime katılımı için belirlenen %85’lik hedefe ulaşma konusunda önemli bir faktördür.

 

Yüksek öğretime ilerlemek her zaman kolay değildir; bu, Kuzey Amerika ve Asya’da bulunan rakip ülkelere göre Avrupa’da mesleki eğitim ve öğretim kurslarına kayıtlı yüksek öğretim öğrencilerinin oranlarının düşük olmasına katkıda bulunan bir faktördür.

 

AB’de büyük oranda düşük vasıflara sahip insanın bulunması, kaliteli insan sermayesinde dünya lideri olmak için hâlâ kat edilmesi gereken uzun bir yol olduğu anlamına gelir. AB’deki düşük vasıflara sahip ve vasıfsız insanların oranı Kanada, Japonya, Güney Kore ve ABD gibi rakip ülkelere göre oldukça yüksektir. Bu ülkelerde ve Avustralya’da yetişkinlerin eğitime katılım oranları, özellikle yüksekokul düzeyinde daha yüksektir. Yine de sürekli mesleki eğitim, AB’deki pek çok sistemde daha zayıftır ve katılım oranları oldukça düşüktür (2002 yılında %8,5).

 

Pek çok Avrupa ülkesinde, kişi başına toplam kamu harcaması Avustralya, Kanada, Güney Kore ve ABD ile eşit düzeydedir ve Japonya’dan daha yüksektir. Ev harcamaları (ABD: %0,5; Güney Kore: %1,0; Avustralya: %0,7) da dahil olmak üzere toplam özel harcamalar Avrupa’da çok daha düşük düzeydedir (Almanya ve Birleşik Krallık buna istisna oluşturur).

 

 

8. Süreç vatandaşların dolaşımı ve yeterliliklerinin ve yeterliklerinin Avrupa’da aktarılması olasılığı önündeki engelleri nasıl kaldıracaktır?

 

Yeterliliklerin ve yeterliklerin karşılıklı olarak tanınmasında yaşanan eksiklik, AB içindeki dolaşım ve Avrupa iş piyasasının gelişimi önünde büyük bir engel oluşturmaktadır. Bu amaca ulaşmak için gereken araçlar şunlardır: Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi, vatandaşlar için yeni Europass şeffaflık çerçevesi ve yüksek öğretim ve mesleki eğitim ve öğretim için Avrupa Kredi Aktarım Sistemleriyle birlikte eğitim ve öğretim programlarının yeni kuşağı kapsamında finanse edilen uluslararası yerleştirmeler. Ülkelerin ve sosyal ortakların sorumluluğu altında bu araçların güçlendirilmesi ve geniş ölçüde uygulanması gereklidir. Çoğu ülke, henüz bu meselelere yeterli ilgiyi göstermemiştir. İlerlemeyi ölçmek ve ölçümlerin verimliliğini geliştirmek için düzenli izleme, değerlendirme ve geribildirim gereklidir. Eğitim ve öğretimin arzı ve iş piyasasının talebi arasında daha yakın bir ilişki kurulmasını teşvik etmek için, mesleki eğitim ve öğretim enstitüleri ve iş dünyası arasında daha güçlü balar kurulması gereklidir ve bu yeni ve değişmekte olan beceri ihtiyaçlarının erkenden tespit edilmesi için Avrupa yaklaşımlarıyla tamamlanmalıdır. Girişimcilik eğitiminin güçlendirilmesi de işe başlama ve iş yaratılmasına katkıda bulunma konusundaki yüksek başarısızlık oranlarının düşmesini sağlayabilir.

 

 

9. Kopenhag sürecinin uygulanması için araçlar ve programlar nelerdir?

 

Üye Ülkeler, mesleki eğitim ve öğretimin gelişimini desteklemek üzere Avrupa Sosyal Fonunu ve Avrupa Bölgesel Gelişim Fonunu kullanmaya teşvik edilmektedir. Gelecekteki AB yapısal fonlarıyla ilgili anlaşmaya göre ve 2007-2013 dönemine ait politika yönelimlerine uygun olarak, bunlar ekonomik gelişim ve sosyal uyumun teşvik edilmesinde eğitim ve öğretim anahtar rolünü desteklemelidirler. Benzer şekilde, aday ülkeler de üyelik öncesi fonlara erişebilmektedirler.

 

Leonardo da Vinci ve yaşam boyu öğrenme alanında gelecekteki entegre eylem programı, mesleki eğitim ve öğretim reformunun geliştirilmesi için yenilikçi eylemlerin geliştirilmesi, test edilmesi ve uygulanmasını desteklemek üzere etkili bir biçimde ve tam olarak kullanılmaktadır.

 

 

10. Önerilen gelecekteki Avrupa Komisyonu eylem programları AB’nin mesleki eğitim ve öğretim politikalarını ne şekilde güçlendirecektir?

 

Temmuz 2004’te, Avrupa Komisyonu yaşam boyu öğrenme alanında entegre eylem programı için öneriler benimsemiştir. Bu, eğitim ve öğretim, sosyal ve ekonomik stratejiler alanındaki politikalar arasında tamamlayıcılığın geliştirilmesini amaçlamakta ve hem sosyal uyumu hem de rekabeti desteklemek için bir araç sağlamaktadır.

 

Entegre yaşam boyu öğrenme programı, Avrupa düzeyinde faaliyette bulunan teşkilatları teşvik etmek ve eğitim ve öğretim alanlarında özel faaliyetleri desteklemek üzere mevcut Socrates ve Leonardo da Vinci programlarını, e-Öğrenme programını, Europass girişimini ve Topluluk aracılığıyla finanse edilen çeşitli eylemleri temel alır. Program, özellikle Lizbon stratejisiyle ve “Eğitim ve Öğretim 2010” çalışma programında sağlanan stratejik hedeflerle bağlantılı olarak, eğitim ve öğretimde Avrupa düzeyinde politika gelişmelerini daha iyi şekilde destekleyecektir.

 

Bu program, normalde ulusal sınırların içinde hapis kalacak olan yenilikleri ve iyi uygulamaları yaygınlaştırmak için bir araç sağlamaktadır. Dolaşım eylemi, hem ilgili bireyler hem de bu bireylerin ilgili oldukları kurumlar üzerinde açıkça olumlu bir etkiye sahiptir.

 

 

11. Maastricht konferansının (14-15 Aralık 2004) amacı nedir ve neden yeni bir Maastricht Bildirisine gerek duyulmuştur?

 

Her iki yılda bir ilerlemenin ve önceliklerin incelenmesi öngörülmüştür. Hazırlık amacıyla, Komisyon “Lizbon hedefine ulaşmak: Katılımcı ülkelerin neler yaptığını incelemek için mesleki eğitim ve öğretim katkısı” başlıklı Maastricht çalışmasını başlatmıştır. 14 Aralık 2004 tarihinde bakanlar, Avrupa sosyal ortakları ve Avrupa Komisyonu, mesleki eğitim ve öğretimde Avrupa işbirliği için yeni öncelikler ve stratejiler belirlemek üzere yeniden Maastricht’te bir araya gelmişlerdir. Bunlar, Lizbon hedeflerine ulaşmak için ulusal mesleki eğitim ve öğretim sistemlerinin tam katkısını sağlamak üzere ulusal düzeyde uygulama üzerinde yoğunlaşan Maastricht Bildirisinde yer almıştır. Örneğin insanların ve risk altındaki grupların eğitim ihtiyaçlarının karşılanması, yaşlanmakta olan işgücünün becerilerinin güncellenmesi, açık ve esnek sistemlerle yolların geliştirilmesi, sistemlerle öğrenme ortamlarının kalitesinin ve uygunluğunun geliştirilmesi gibi acilen ele alınması gereken alanlarda ulusal öncelikler kararlaştırılmıştır.

 

 

12.  Maastricht sonrasında?

 

Eğitim ve öğretim 2010’la ilgili çalışmanın bir sonraki aşaması, karşılıklı öğrenmeyi güçlendirmek ve benzer kaygılara sahip ülkeler arasında iyi uygulama alışverişini derinleştirmek için emsalleri öğrenmenin başlatılması yoluyla ilerlemektedir. ‘Açık koordinasyon yöntemi’ ilkelerine dayanarak emsal öğrenme faaliyetleri başlatılmıştır ve 2005 boyunca sürecektir.

 

Emsallerin öğrenilmesi, bir ülkenin ‘reform ajanlarının’ doğrudan temas ve pratik işbirliği yoluyla Avrupa’nın başka herhangi bir yerinde bulunan muhataplarının deneyimlerinden ortak ilgi ve kaygı alanlarında reformların uygulanmasıyla ilgili bilgi aldıkları Avrupa düzeyinde bir işbirliği sürecidir. 

 

2005 yılı için yedi geniş temaya öncelik tanınmıştır:

·   Öğretmenler ve eğitimciler

·   Kaynakların en iyi şekilde kullanılması

·   Bilgi ve iletişim teknolojileri

·   Okuldan erken yaşta ayrılanlar, bitirme oranları ve okuryazarlık

·   Anahtar yeterlikler

·   Matematik, bilim ve teknoloji alanlarında çeşitli mezunların sayısıyla ilgili hedeflerin yakalanması 

 

Sürecin bir sonraki incelemesi, 4 ve 5 Aralık 2006 tarihinde Finlandiya AB Başkanlığı kapsamında gerçekleştirilecektir.